|
Ms Dos Komutları
Eğer bilgisayar kullanmayı ilk defa Windows-95 ile
başladıysanız büyük bir ihtimalle DOS kelimesi size
yabancı gelecektir. DOS, Disk Operating System
kelimelerinin kısaltılmış halidir ve disk işlemleri,
bellek işlemleri gibi programların çalışabilmesi için
gerekli düzenlemeleri yapan bir işletim sistemidir.
DOS’un tarihi PC’lerin (kişisel bilgisayarlar) tarihiyle
başlar ve çoğunlukla da pek hayırla yad edilmez. Çünkü
DOS’ta grafiksel bir kullanıcı arabirimi yoktur, her şey
komutlarla ve bir sürü parametre ile yapılır. Microsoft
Windows’95 sürümüyle kullanıcının DOS ile olan Şarkı
Sözleriini minimuma indirmeye çalışmış olsa da geriye
doğru uyumluluktan dolayı DOS’tan tam olarak
vazgeçememiştir.
Windows’95 kullanıyor olsanız da bazen DOS’a işiniz
düşebilir. Örneğin bir çok oyun programı Windows ile
çalışmaz veya oynanamayacak kadar yavaş çalışır. Ayrıca
Windowsa giremediğiniz durumlarda da sorunu DOS’tan
halletmeniz gerekebilir. Bazen de tek bir dosyayı
kopyalamak için bilgisayarınızı açtığınızda, Windows’un
çalışmasını beklemeniz gerekmez.
KOMUTLAR
DOS’ta herhangi bir dosyaya ihtiyaç duymadan çalışan
komutlara iç komutlar, çalışması için program dosyasının
varlığına ihtiyaç duyan komutlara Dış Komutlar denir.
Dış komutları çalıştırabilmek için o komutun progrma
dosyasına ihtiyaç vardır. Örneğin format komutunu
kullanabilmek için Format.com programının bulunması
gerekir.
* DOS komutları hakkında bilgi almak için / ?
parametresi kullanılabilir. Örneğin dır komutu hakkında
bilgi almak için DIR /? yazılabilir.
DIR (Listeleme)
Bulunduğunuz dizindeki dosya veya dizinleri listeler.
Dır komutu tek başına kullanıldığı zaman aşağıdaki gibi
bir liste çıkar.
C:\zeybek>dır
C sürücüsündeki birimin etiketi yok
Birim Seri Numarası 0B26-13D9
C:\zeybek dizini
. <DIR> 01/01/99 20:23 .
.. <DIR> 01/01/99 20:23 ..
SZEYBEK EXE 1.411.559 02/01/99 20:05 szeybek.exe
XTRAS <DIR> 01/01/99 20:23 xtras
ICON ICO 2.816 02/01/99 20:05 icon.ico
2 dosya 1.414.375 bayt
3 dizin 137.347.072 bayt bot
C:\zeybek>_
Burada <DIR> ile belirlenmit olanlar dosya değil
dizindir. Diğerler ise dosyadır. Her bir dosyanın adı,
uzantısı, boyutu, son değiştirme tarihi- saati ve uzun
dosya ismi görüntülenmektedir.
* Uzantısı .EXE, .COM, .BAT olanlar program
dosyalarıdır. Bunların isimleri yazılarak
çalıştırılabilir.
Bir dizindeki dosya sayısı fazla ise ekrana
sığmayacaktır. Sayfa sayfa görüntülemek için DIR /P
şeklinde /P parametresi kullanılır. Detayları
göstermeden sadece isimleri listelemek için DIR /W
kullanılır. Daha detaylı bilgi için DIR /V kullanılır.
Bütün dosyaları değil de bir şarta uyan dosyaları
listelemek için joker karakter dediğimiz ? ve *
karakterleri kullanılır.
Dır *.exe ile uzantısı EXE olan dosyalar
Dır a*.exe ile bat harfi a ve uzantısı EXE olan dosyalar
Dır a*.e* ile bat harfi a ve uzantısının baş harfi e
olan dosyalar
Dır a?b*.exe ile bat harfi a ve üçüncü harfi b olan EXE
uzantılı dosyalar
Dır *. ile uzantısı olmayan dosyalar
listelenebilir. Buradaki temel kural * itaretinin bütün
harfler yerine, ? ise tek bir harf yerine geçmesidir.
*
Dır komutu ile DOS’ta arama da yapılabilir. /s
parametresi verilirse DOS alt dizinlerdeki dosyaları da
listeler.
Örneğin önemli.doc isimli bir dosyayı aramak için
Dır önemli.doc /s kullanılabilir.
* Liste alınırken sıralama isteniyorsa /O parametresi
kullanılır.
Eğer bilgisayar kullanmayı ilk defa Windows-95 ile
başladıysanız büyük bir ihtimalle DOS kelimesi size
yabancı gelecektir. DOS, Disk Operating System
kelimelerinin kısaltılmış halidir ve disk işlemleri,
bellek işlemleri gibi programların çalışabilmesi için
gerekli düzenlemeleri yapan bir işletim sistemidir.
DOS’un tarihi PC’lerin (kişisel bilgisayarlar) tarihiyle
başlar ve çoğunlukla da pek hayırla yad edilmez. Çünkü
DOS’ta grafiksel bir kullanıcı arabirimi yoktur, her şey
komutlarla ve bir sürü parametre ile yapılır. Microsoft
Windows’95 sürümüyle kullanıcının DOS ile olan Şarkı
Sözleriini minimuma indirmeye çalışmış olsa da geriye
doğru uyumluluktan dolayı DOS’tan tam olarak
vazgeçememiştir.
Windows’95 kullanıyor olsanız da bazen DOS’a işiniz
düşebilir. Örneğin bir çok oyun programı Windows ile
çalışmaz veya oynanamayacak kadar yavaş çalışır. Ayrıca
Windowsa giremediğiniz durumlarda da sorunu DOS’tan
halletmeniz gerekebilir. Bazen de tek bir dosyayı
kopyalamak için bilgisayarınızı açtığınızda, Windows’un
çalışmasını beklemeniz gerekmez.
Dır /OD ile tarihe
Dır /ON ile ada
Dır /OE ile uzantıya
Dır /OS ile boyuta göre sıralanabilir. Bu parametrelerin
önüne – konursa tersi sırada listelenir. Yani Dır/OS ile
küçükten büyüğe sıralanırken, Dır/O-S ile büyükten
küçüğe doğru sıralanır.
* Dır /A ile istenen özelliğe uyan dosyalar
gösterilebilir.
Dır/AD ile sadece dizinler
Dır/AH ile gizli dosyalar
Dır/AR ile sadece okunabilir dosyalar
Dır/AS ile sadece sistem dosyaları listelenir
DİZİN İŞLEMLERİ(CD, MD,RD)
Bir dizine girmek için
CD Dizinismi kullanılır.
Örneğin Windows dizinine girmek için
C:\>CD Windows
C:\WINDIWS>
Windows\System dizinine girmek için
C:\>CD Windows\System
C:\WINDOWS\SYSTEM>
veya
C:\>CD Windows
C:\WINDOWS>CD System
C:\WINDOWS\SYSTEM>
şeklinde kullanılır.
Bir dizinden çıkmak için CD..
C:\WINDOWS\SYSTEM>CD..
C:\WINDOWS>
Ana dizine çıkmak için CD\
C:\WINDOWS\SYSTEM>CD\
C:\>
İki üst dizine çıkmak için CD...
C:\WINDOWS\SYSTEM\VMM32>CD...
C:\WINDOWS>
Üç üst dizine çıkmak için CD....
C:\WINDOWS\SYSTEM\VMM32>CD....
C:\>
Yeni bir dizin olutturmak için
MD Dizinismi
Örneğin yeni isimli bir dizin oluşturmak için
MD yeni
Bir dizin silmek için
RD Dizinismi
Yeni isimli dizini silmek için
RD yeni
şeklinde kullanılır. Bir dizini bu yöntemle silebilmek
için, içinin boş olması gerekir.
Uzun dizin isimlerini DOS altında kullanırken bunları
iki şekilde kullanabilirsiniz.
Eğer Windows altında bir DOS oturumu açtıysanız bu
isimler hem standart 8+3 formatında hem de uzun
formatında kullanılabilir. Direk olarak DOS ortamına
geçtiyseniz 8+3’lük kısa formatını kullanabilirsiniz.
8 harften daha uzun bir dosya veya dizin ismi
verecekseniz bunu tırnak içinde yazmanız gerekir.
Örneğin en çok kullandığım dökümanlar dizini olutturmak
için :
MD “en çok kullandığım dökümanlar” şeklinde yazmanız
gerekir.
Bu dizin listelendiğinde hem orjinali ile hem de
ENÇOKK~1 şeklinde kısa ismi ile gösterilir.
Bu dizine girmek için
CD ENÇOKK~1
veya
MD “en çok kullandığım dökümanlar” yazabilirsiniz
SÜRÜCÜ DEĞİŞTİRME
DOS’ta ger sürücü bir harf ile temsil edilir. A, ve B
harfleri disket sürücü diğerleri de hard disk ve diğer
sürücüler için kullanılır. Sürücü harflerinden sonra “:“
kullanılarak o sürücüye geçilebilir.
A: ile disket sürücüye
C: ile de hard diske geçilebilir.
Bir sürücüye geçildikten sonra uygulanan komutlar o
sürücü üzerinde etkili olur.
Örneğin bir disketin içeriğini görmek için
C:\>A:
A:\>Dır
yazabilirsiniz. Veya kısaca
C:\> DIR A:
FORMAT (FORMATLAMA,BİÇİMLEME)
Format kelime anlamı olarak düzenleme demektir. Bu ilk
alınan disket için doğrudur. Disket DOS’ta kullanılmak
için düzenlenir. Ancak dolu olan bir diskete format
atılması ile disketteki bütün bilgiler silinmiş olur.
* Yanlışlıkla formatlanan bir disket UNFORMAT komutu ile
geri alınabilir.
Format komutunu harddisk için kullanmak çok
tehlikelidir. Daha çok disketlerinizi formatlamak için
bu komutu kullanacaksınız.
C:\> FORMAT A:
İle disket formatlanır. Bu komuttan sonra sürücüye
disket yerleştirmeniz istenir ve gösterge %100 oluncaya
kadar formatlama devam eder. Formatlama bittikten sonra
diskete bir isim vermeniz istenir. Buraya 11 harflik bir
isim verebilirsiniz. İsim verdikten sonra disket
hakkındaki bilgiler gösterilir. Bu listeye bakarak o
disketteki bozuk kesimlerin bulunup bulunmadığını
anlayabilirsiniz. Eğer diskette bozuk kısımlar varsa
bunların miktarı da listeden okunabilir.
* Format komutunu bozulan disketlerinizin bozuk
kısımlarını işaretlemesi için kullanabilirsiniz. Bozuk
kısımları işaretleyerek buralar bilgi yazılmasını önler.
* Ayrıca sistem disketi oluşturmak için de Format komutu
kullanılabilir. (Bu iş için SYS komutu da kullanılır.)
* Virüslü disketleri de format ile silebilirsiniz.
/U parametresi kullanılırsa, disketi UNFORMAT yapabilmek
için gerekli olan bilgi diskete yazılmaz. Bu durumda
UNFORMAT komutu ile disket kurtarılamaz. Disketi silmek
istediğinizden eminseniz bu parametreyi kullanarak
işlemleri hızlandırabilirsiniz.
/S parametresi ile disketin sistenm disketi olarak
hazırlanmasını sağlayabilirsiniz. Bu durumda bu disketi
kullanarak bilgisayarı açabilirsiniz.
/Q ile hızlı format yapabilirsiniz. Bu işlem bozuk
kısımları işaretlemez. Ancak oldukça hızlı bir biçimde
disketi boşaltır.
/V:Ad ile disketin ismini belirleyebilirsiniz.
C:\>FORMAT a: /q /u /s /v:ali
Komutu ile geri alma bilgisi olmada, sistem disketi
olarak ve ismini de Ali yaparak disketi hızlı formatlar.
Format yapabilmek için FORMAT.COM dosyasına ihtiyaç
vardır.
SYS(Sistem Transferi)
Sys komutu ile bir diskete veya harddiske sistem
dosyaları transfer edilebilir. Bu dosyalar IO.SYS,
MSDOS.SYS, COMMAND.COM, DRVSPACE.BIN, veya DBLSPACE.BIN
dosyalarıdır. Bu dosyalardan COMMAND.COM hariç diğerleri
bir diskete normal kopyalama ile kopyalanırsa o disket
sistem disketi olmaz. Bu dosyaları diskette özel bir
yere kopyalanması gerekir. Bu işlemi de SYS veya FORMAT
/S komutları yapar.
Sys a: ile diskete
Sys c: ilede harddiske sistem transferi yapılır.
Özellikle harddiskteki sistem dosyaları bozulmuşsa
bilgisayarınızı harddiskten açamazsınız. Bu durumda
bilgisayarı disketten (içinde sistem dosyaları bulunan
bir disket ) açarak Sys c: komutu ile harddiske sistem
transferi yapabilirsiniz. Bu itlemi yapmak için diskette
SYS.COM programı bulunmalıdır
COPY, XCOPY, DISKCOPY (KOPYALAMA)
COPY komutu ile dosyayı diskete, disketten harddiske,
yazıcıya veya ekrana kopyalayabilirsiniz.
Copy Kaynak Hedef
Şeklinde, çoğunlukla iki parametre ile kullanılır.
Birincisi kopyalanacak olan, ikincisi kopyalanılacak
olan yeri belirler.
Copy okul.doc a:
Aktif dizindeki okul.doc isimli dosyayı diskete
kopyalar.
Copy a:okul.doc c:
Disketteki okul.doc isimli dosyayı harddiske kopyalar.
Copy okul.doc liste.doc
Okul.doc isimli dosyayı aynı yere liste.doc adıyla
kopyalar.
Copy a:okul.doc
Disketteki okul.doc isimli dosyayı komutun yazıldığı
yere kopyalar.
Copy *.* a:
İçinde bulunulan dizindeki tüm dosyaları diskete
kopyalar.
Copy a:*.* c:
Disketteki bütün dosyaları harddiske kopyalar.
Copy Autoexec.bat con
Autoexec.bat dosyasını ekrana kopyalar. (Con ekran için
kullanılan isimdir. Ekrana kopyalamak içini göstermek
anlamındadır.)
Copy *.bat con
Bat uzantılı tüm dosyaları ekrana kopyalar.
Copy Con a.ekr
Burada kaynak ekran, hedef ise bir dosyadır. Yani ekranı
a.ekr dosyasına kopyalamasını istiyoruz. Bu durum copy
komutu için özel bir durumdur ve bir dosyaya yazı yazmak
için kullanılır. Bu komutu yazdıktan sonra F6 tuşuna
basana kadar yazdığınızbütün harfler a.ekr dosyasına
yazılacaktır. Örnek olarak aşağıdaki satırları yazarak
bir bat dosyası hazırlayalım.
Copy con a.bat
@echo off
echo elveda dos
echo merhaba windows
Bu satırları dikkatli bir şekilde yazın, çünkü bir
satırı yazdıktan sonra o satıra tekrar geri dönme
şansınız yok. F6 tuşuna ve Enter’e basın ve kaydedin. Ve
oluşturduğunuz dosyanın adını yazarak çalıştırın.
Copy a.bat prn
Bu satır a.bat dosyasını yazıcıya gönderecektir. (Pr n
kelimesi yazıcı için kullanılır. Yazıcınızın bağlı
olduğu porta göre LPT1, LPT2, COM1, COM2 de
kullanabilirsiniz. ) ekrandaki görüntüyü yazıcıya
göndermek için Print Screen tutuna basabilirsiniz.
Copy komutu ile bir dosyayı kopyalarken hata testi de
yapılmasını sağlayabilirsiniz. Özellikle diskete
kopyalarken bu testi yaptırmanız iyi olur. Hata testi
yapması için /V parametresi kullanılır.
Copy okul.doc a: /v
Okul.doc dosyasını diskete hata testi yaparak
kopyalamasını istiyoruz. Bu işlem dosyayı diskete
kopyalarken aynı zamanda yazdığını da okuyarak doğru
okunup okunmadığını kontrol eder. Diskette bozuk
kesimler varsa yazdığını okuyamayacak ve hata
verecektir. İşlemi iptal ederek sağlam bir disket
kullanın veya disketin içinde önemli bilgiler yoksa
disketi formatlayın ve ve hatalı kısımların
işaretlenmesini sağladıktan sonra tekrar kopyalayın.
Kopyalama yaparken kopyalanılan yerde aynı isimli bir
dosya varsa onun üzerine yazılıp yazılmayacağı sorulur.
C:\a.bat üstüne yazılsın mı (Evet/Hayır/tüMü)?
E harfi Evet, H harfi Hayır veya M harfi ile bütün
dosyaların tek tek sorulmadan yazılması sağlanabilir.
XCOPY komutu da kopyalamk için kullanılır. Copy
komutunda farklı olarak daha hızlıdır ve alt
dizinleriyle birlikte kopyalayabilir. Copy komutu bir iç
komut olmasına rağmen Xcopy komutu dış komuttur ve
XCOPY.EXE dosyasının bulunması gerekir.
Xcopy komutunun kullanımı da copy komutu gibidir. Farklı
olarak /S parametresi ile alt dizinlerin kopyalanması da
sağlanabilir.
Xcopy a:*.* /s c:
Disketteki bütün dosyaları alt dizinlerdekilerle beraber
c: sürücüsüne kopyalar. Xcopy’nin avantajı daha hızlı
kopyalayabilmesi ve alt dizinlerle birlikte
kopyalayabilmesidir.
DISKCOPY komutu ise daha farklıdır. Bir disketin
aynısını bir başka diskete kopyalamak için kullanılır.
Diskcopy ile çoğaltılan disketler tamamen birbirinin
aynısıdır.
Diskcopy a: a:
Komutu ile a sürücüsünde bulunan disket çoğaltılabilir.
Bu işlem sırasında önce orjinal disket okunur, daha
sonra diğer disketin takılması istenerek bu diskete
yazılır. Okuma işlemi tek seferde bitmemişse tekrar ilk
disket istenerek kalan kısım da okunarak diğer diskete
yazılır.
Diskcopy işleminde hedef disket içindeki tüm dosyalar
kopyalama işleminden önce bilgisayar tarafından silinir.
Bu programın ismi DISKCOPY.COM’dur.
işlemleri hızlandırabilirsiniz.
REN(DOSYA ADI DEĞİŞTİRME)
Dosyaların isimlerini Ren komutu ile
değiştirebilirsiniz.
Ren Dosyaadı Yeniad
şeklinde kullanılır. Örneğin gerekli.doc isimli dosyanın
adını gereksiz.doc olarak değiştirmek için
Ren Gerekli.doc gereksiz.doc
şeklinde yazılır. İsim değiştirirken yeni isimle aynı
isme sahip bir dosya varsa değiştirme yapılmaz.
Ren komutu ile dizin isimleri değiştirilemez. Dizin
isimlerini değiştirmek için Move komutu kullanılır.
MOVE(TAŞIMA VEYA DİZİN İSMİ DEĞİŞTİRME)
Bu programın ismi MOVE.EXE’dir. Dosyaları bir yerden
başka bir dizine veya sürücüye taşımak için ve
dizinlerin isimlerini değiştirmek için kullanılır.
Örneğin Genel dizinindeki bütün dosyaları Özel dizinine
taşımak için
Move c:\genel\*.* özel\
PW dizinindeki tüm dosyaları diskete taşımak için
Move c:\pw\*.* a:
Move komutu ile dizin ismi değiştirmek Ren ile dosya
ismi değiştirmek gibidir. Örneğin PW dizinini WRITE
olarak değiştirmek için
Move PW WRITE şeklinde kullanılır.
TYPE (DOSYA İÇERİĞİ)
DOS’ta bir dosyanın içeriğini görmek için kullanılır.
Type Dosyaadı
Şeklinde kullanılır. Örneğin autoexec.bat dosyasının
içeriğini görmek için
Type autoexec.bat
şeklinde yazılır. Dosya üzerinde değişiklik yapabilmek
için EDIT komutu kullanılmalıdır.
MORE(SAYFALAMA)
Bazı DOS komutlarının sonuçları ekrana sığmıyorsa
komutun sonucunun sayfa sayfa gösterilmesini More
komutunu | karakteri ile birlikte kullanarak
sağlayabiliriz.
Örneğin;
Type autoexec.bat
Komutu ile autoexec.bat dosyasının içeriğine
bakabilirsiniz. Ancak dosya ekrana sığmayacak kadar uzun
ise dosyadaki üst satırlar ekranda görülemeyecektir.
Bunu More komutu ile birlikte kullanarak atabiliriz.
Type autoexec.bat | More
şeklinde kullanılırsa, dosyanın içeriği ekranı
doldurduğunda bir tuşa basmanız istenecek ve ondan sonra
diğer sayfa gösterilecektir.
More komutu tek başın değil diğer komutların arkasında |
karakteri ile birlikte kullanılır.
EDIT
DOS’ta dosyaları düzenleme ve oluşturma için Edit
programını kullanabilirsiniz. Bu program vasıtası ile
dosyalarınızı açıp değişiklikler yapabilirsiniz. Bu
programın ismi EDIT.COM ‘dur.
Edit Autoexec.bat
Yazarak autoexec.bat dosyasında değişiklikler
yapabilirsiniz.
ATTRIB (DOSYA ÖZELLİKLERİ)
Del komutu ile silemediğiniz dosyalar oldu mu? Bir dosya
sadece okunabilir, sistem veya gizli dosya olarak
belirlenmişse normal yollarla silinemezler. Eğer sizde
bazı dosyaların kolayca silinebilmesini istemiyor veya
silmek isteyip de silemediğiniz dosyalar bulunuyorsa
Attrib komutu ile o dosyanın özelliklerini
değiştirmelisiniz. Bu dosyanın ismi ATTRIB.EXE’dir.
Attrib dosyaadı özellikler
Şeklinde kullanılır. Dosya adı olarak bir dosya
verebileceğiniz gibi ? ve * karakterlerini kullanarak
birden fazla dosyanın özelliklerini de
değiştirebilirsiniz. Dosyaların özellikleri ise üçüncü
parametre ile değiştirilir. Üçüncü parametre verilmezse
sadece özellikler görüntülenir, herhangi bir işlem
yapılmaz.
Bir özelliği kaldırmak için aşağıdaki parametreleri –
işareti ile , o özelliği vermek için ise + işareti
kullanmalısınız.
R Sadece okunabilir dosya. Normal yollarla
değiştirilemez ve silinemezler.
H Gizli dosya. Normal yollarla silinemezler ve Dır
komutu parametresiz kullanıldığında listelenmezler.
S System dosyası. Bu sadece bazı özel dosyalar için
verilen bir özelliktir. Bu özelliğe sahip dosyaları
silmeniz, değiştirmeniz veya taşımanız problemlere sebep
olur. Bu dosyalarda normal yollarla silinemezler ve
görünmezler.
Örneğin A.doc dosyasına sadece okunabilir özelliği
vermek için
Attrib A.doc +r
Cokgizli.doc dosyasını gizlemek için
Attrib cokgizli +h
Cokgizli.doc dosyasını gizlemek ve sadece okunabilir
yapmak için
Attrib cokgizli +h +r
Sadece okunabilir olduğu için silemediğiniz bir dosyanın
bu özelliğini kaldırmak için
Attrib a.doc –r
Ayrıca sadece dosyaları değil dizinleri de
gizleyebilirsiniz
Attrib Windows +h
Komutu ile windows dizini gizlenmiş olur. Dır yazarsanız
bu dizini göremezsiniz.
CHKDSK(DİSK TESTİ)
|
