|
|
|
|
|
|
- Bilgisayar Hakkında Herşeyi Bulabilirsiniz |
|
Anakart
Üzerinde Bulunan Bileşenler
Bir anakart bilgisayarın temel devre ve bileşenlerinin
fiziksel düzenlemesidir. Çoğu anakartta; devreler sert
bir yüzey üzerine basılmış ya da eklenmiştir ve bir
seferde üretilirler. Masaüstü bilgisayarlarda en sık
kullanılan anakart dizaynı AT’dir. Son zamanlarda
gelişmiş AT dizaynı üstünde geliştirilen bir başka kart
tipi de ATX’dir Hem AT hem de ATX dizaynların ikisinde
de bulunan bileşenler şunlardır.
* Mikroişlemci
* Yardımcı işlemci (opsiyonel)
* Hafıza
* BIOS
* Genişleme yuvaları
* Chipset
Ek bileşenler anakartın genişleme yuvalarına
eklenebilir. Anakart ve genişleme yuvalarındaki daha
küçük kartlar arasındaki elektronik arabirime “yol”
denir.Anakart üzerinde Jumper denilen ayarlama
anahtarları vardır. Bu anahtarlar ile yapılacak
ayarlamalar.
v Farklı tipteki işlemcileri anakarta tanıtmak
v Cmos ayarlarını silmek
v Bazı anakartlarda özellikle eski anakartlarda ne kadar
belleğin varolduğunu belirtmek.
Günümüz yeni kuşak anakartların hemen hemen hepsinde
işlemci ayarları jumperlarla yapılmamaktadır. Artık bu
ayarlamalar otomatik olarak ya setuptan seçeneklerle
yapılmaktadır ya da kart otomatik olarak kendi işlemciyi
tanımaktadır.
Chipset’ler anakartın en önemli parçasıdır. Chipset’ler
anakartın üzerindeki elektronik devrelerdir. Anakart
üzerindeki elemanların birbirleri ile haberleşmesini
sağlayan denetçilerdir. Bir nevi trafik polisi gibidir.
Bu yollar üzerinde dolaşan verilerin birbirlerine
karışmamasını sağlar. Ankartın kalitesini belirleyen en
önemli faktör chipsettir. Özellikle anakrtın hızını
belirleyen faktördür. Çeşitli Anakart Üreticileri ve bu
Anakart üreticilerinin çeşitli chipsetler bulunmaktadır.
Çeşitli firmalar ve ürettikleri chipsetler aşağıda
sıralanmıştır.
Ø İntel
¨ Intel 815E Chipset
¨ Intel 815 Chipset
¨ Intel 820E Chipset
¨ Intel 820 Chipset
¨ Intel 840 Chipset
¨ Intel 810E Chipset
¨ Intel 810 Chipset
¨ Intel 440BX AGPset
¨ Intel 440EX AGPset
¨ Intel 440GX AGPset
¨ Intel 440LX AGPset
¨ Intel 450NX PCIset
¨ Intel 450KX/GX PCIset
¨ Intel 440ZX AGPset
¨ Intel 440ZX-66 AGPset
¨ Intel 440MX chipset
Ø VIA
¨ VIA Apollo KT133
¨ VIA Apollo KX133
¨ VIA Apollo Pro133A
¨ VIA Apollo Pro 133
¨ VIA Apollo PM601
¨ VIA Apollo MVP3
¨ VIA Apollo MVP4
¨ VIA Apollo Pro Plus
¨ VIA Apollo Pro
¨ VIA Apollo VP3
¨ VIA Apollo VP2
¨ VIA Apollo VPX
¨ VIA Apollo VP
Ø SIS
¨ SIS 85C471
¨ SIS 85C496
¨ SIS 85C50x
¨ SIS SI58P
Ø ALI
¨ M1487
¨ M1489
Yollar
Yollar verilerin bilgisayarın bir parçasından diğer
parçasına gönderildiği teller topluluğudur. Yolu
bilgisayarın içinde verilerin dolaştığı bir otoban gibi
düşünebilirsiniz.
Bütün yollar adres yolu, veri yolu sistem (Kontrol) yolu
olmak üzere üç tip yol içerir. Veri yolu gerçek veriyi
taşır.
o Adres Yolu: Adres
yolu verinin nereye gideceği bilgisini taşır. Adres yolu
bellekteki bir yerin veya veri transferinde görev alan
giriş çıkış portunun adresini iletmekte kullanılır. ROM
ve RAM bellekte saklanan her komut ve her bilginin 16
bitten oluşan bir adresi vardır. Programın çalışması
sırasında verilen bir yerin içeriği gerekli olduğunda;
Mikroişlemci o yerin adresini adres yoluna koyar. Adres
yolu verinin saklanmakta olduğu yere ulaşmakta
kullanılan adresi iletmekte kullanılır. Ulaşılan verinin
içeriği daha sonra veri yoluna konur. Ve bu verinin
içeriği daha sonra mikroişlemciye okunur. Adres
yollarının çoğu 16 bitten oluşur. Her hat 0 ya da 1 den
oluşan bir adres biti taşır. Bundan dolayı söz konusu 16
hattın 216 = 65536 değişik kombinasyonu söz konusudur.
Bunun anlamı 16 adres hattı kullanılarak 65536 tane
saklama yerine ve giriş/çıkış aygıtına ulaşabilmektedir.
o Veri Yolu:
Verilerin bilgisayarın belirli bölümleri arasında
dolaşmasını sağlar. Yani bir anlamda esas verinin
taşındığı yoldur. Bu veri makinanın komutları ya da
bellekteki işlenecek herhangi bir bilgi olabilir.
Kontrol ve adres yollarından farklı olarak Veri yolu
çift yönlüdür Veri her iki yönde de hareket edebilir.
Yani hem mikroişlemciye hem de mikroişlemciden dışarıya
doğru.
o Sistem (Kontrol) yolu:
Mikro işlemcinin zamanlama ve kontrol devrelerinde
üretilen kontrol sinyallerini belleğe ve Giriş/Çıkış
birimlerine taşır. Örneğin oku/yaz bilgilerini belleğe,
giriş ve çıkış portlarına taşır. Kısacası işlemin yazma
mı okuma mı olduğuna karar verir.Bilgisayarın her
parçasına ulaşmasını sağlayan yoldur.
Yolun büyüklüğü önemlidir. Çünkü bu büyüklük yolun aynı
anda ne kadar veri taşıyabileceğini belirler. Örneğin 16
bitlik bir yol 16 bitlik veriyi, 32 bitlik yol ise 32
bitlik veriyi taşıyabilir. Her yolun MHz ile ölçülen bir
saat hızı vardır. Örneğin sistem yolunun hızı ilk
başlarda 33 MHZ idi. Gelişen teknoloji ile bu yolun hızı
önce 66 MHZ yükseldi. Günümüzde ise 100 ve 133 MHZ’lik
sistem yollarını üzerinde bulunduran anakartlar
bulunmaktadır. Günümüzde 16 bitlik ISA yolları yerini
kendisinden daha hızlı olan 32 bitlik PCI yoluna
bırakmaya başladı. Anakart üzerinde genel olarak üç tip
yol teknolojisi bulunmaktadır. Bunlar ISA, PCI ve
AGP’dir.
ISA Yolu: Industry Standard Architucture (Endüstrü
Standardı Mimarisi) nin kısaltılmış şeklidir. Masaüstü
bilgisayarlarda kullanılan bir yol mimarisidir. 1983
yılında geliştirilmeye başlandı. İlk geliştirildiğinde 8
bit veri yolu ve 16 bit adres yolu içermekte idi ve 4
MHZ hızındaydı. 16 bitlik mikroişlemcilerin
geliştirilmeye başlanması ile ISA da geliştirildi ve 16
bitlik veri yoluna 24 bit adres yoluna sahip oldu.
Günümüzde de hala bu standardı geçerlidir. Hızı 8 MHZ ve
saniyede 6.5 MB veri aktarır. Yeni geliştirilen bu
mimari eski standardı da desteklemektedir. Yani 8 bitlik
ISA kartları 16 bitlik bu yol sistemine
bağlanabilmektedir. Günümüzde ISA mimarisi artık terk
edilmeye başlandı. Zira daha hızlı veri iletimi sağlayan
yol sistemleri kullanılmaya başlandı. Yeni çıkan
anakartlarda, ISA genişleme yuvaları çok konulmamaya
başlandı. Hatta bazı anakartlarda artık ISA yuvası bile
bulunmamaktadır.
PCI Yolu:
Veri yollarında gelinen en son duraklardan biridir.
Peripheral Component Interconnect’in kısaltılmasıdır.
VESA yol sistemine benzer bir yapıdadır. VESA yol
sisteminden daha yüksek performans sağlar. Gerçekte PCI
günümüz masaüstü bilgisayarlarında kullanılan en yüksek
performansa sahip yol sistemidir. PCI veriyollarının
hızı 20 ile 33 MHZ arasındadır. PCI veri yolu şuan
günümüz PC'lerin hepsinde bulunmaktadır. Bunun dışında
ayrıca Power PC tabanlı bilgisayarlarda
kullanılmaktadır. PC’ler 32 bitlik ve 64 bitlik
versiyonları ile piyasada bulunmaktadır. 64 bitlik yeni
PCI veri yolu yeni yeni kullanılmaya başlandı. Bu yüzden
fazla yaygın değildir.
AGP Yolu:
Accelerated Graphics Port’un (hızlandırılmış grafik
Portu) kısaltmasıdır. Intel tarafından geliştirilen yeni
bir arabirimdir. 3 boyut grafik bilgilerinin daha hızlı
işlenmesini sağlamak amacı ile geliştirilmiştir. Grafik
verilerini PCI yollarında işlemektense, AGP grafik
kontrolörünün direk ana hafızaya ulaşabilmesi için
noktadan noktaya direk bir kanal tanımlar. AGP 32 bit
genişliğindedir ve 66 MHZ hızında çalışır. Bu saniyede
266 Megabitlik bir veri transferi sağlar ve bu da
PCI’dakilerin tam 2 katıdır. (133 MBps). AGP ayrıca 2
tane opsiyonel daha hızlı olan modları destekler.
Bunla’da veri transfer hızı 533 MBps ve 1.07 GBps’dir.
Buna ek olarak AGP 3-B dolgularının video belleğinin
yerine ana bellekte saklanmasına izi verir
AGP ‘nin bir takım önemli gereksinimleri vardır. Bunlar:
¨ Chipset AGP’yi desteklemelidir.
¨ Anakart’ta bir AGP slotu bulunmalıdır ya da tümleşik
grafik sistemine sahip olmalıdır.
¨ İşletim sistemi Windows95’in 2.1 sürümü, Windows98 ya
da NT 4.0 olmalıdır. Ayrıca şuan profesyonel bütün
Machintoshlar AGP’yi desteklemektedir.
AGP’nin çeşitli seviyeleri vardır Aşağıdaki özellikler
opsiyonel olarak düşünülebilir.
¨ Desenleme (texturing): Ayrıca direk hafıza çalışma
modu da denir. Grafik desenlerinin ana bellekte
depolanmasını sağlar.
¨ Veri transferi: Çeşitli veri transferi sunulmaktadır.
Bunlar 1X: saniyede 266 Megabitlik veri transferini
simgeler. 2X 533 Megabitlik 4X de 1.07 Gigabitlik veri
transferini simgeler.
¨ Yan band Adresleme: komutları farklı ve paralel bir
kanaldan göndererek veri transferini hızlandırır.
¨ Küme komut işleme: grafik kartının aynı anda bir komut
yerine daha fazla komut göndermesini sağlar.
Giriş / Çıkış Kapıları
Bilgisayara dışarıdan bağlanan tüm bürümler
(yazıcı,fare,tarayıcı vs.) bilgisayarın üzerindeki
soketlere özel arabirim kabloları ile bağlanırlar. Bu
soketlere kapı ya da port adı verilmektedir. Bu soketler
paralel ve seri olmak üzere iki çeşittir. Günümüzde
standart bir bilgisayarda 1 tane paralel ve 2 tane seri
kapı bulunmaktadır. Bunun yanında yeni teknolojilerle
birlikte USB kullanımı da artmaya başlamıştır.
¨ Paralel (LPT) Kapı (Port)
Çoğu zaman paralel portlara LPT portu da denilmektedir.
LPT LinePrinTer sözcüğünden alınmıştır. Ve bunun sebebi
en çok yazıcıları bağlamak için kullanılması gerçeğine
dayanmaktadır. Ancak, son yollarda paralel portlar
bilgisayara başka tip aygıtları bağlamak için de
kullanılmaktadır.
Paralel portlar isimlerini verilerin porttan paralel bir
biçimde, yani bir seferde bir bayt olarak iletilmesi
gerçeğinden alırlar. Port sekiz adet veri hattı içerir
ve baytın her biti bayttaki diğer bitlerle hemen hemen
aynı anda farklı bir hattan iletilir. Paralel portlar
LPT1, LPT2 gibi isimlendirilir.
Paralel portlar tek yönlü idi. Yani veriler çevre
birimlerine iletilirlerdi. Fakat ters yönde
iletilmezlerdi. Çift yönlü paralel port 1987’de ortaya
çıktı ve çevre birimlerinin PC ile ters yönde de Şarkı
Sözlerikurmaları sağlandı. Örneğin bir yazıcı PC’ye
durumuyla ilgili (kağıt sıkışması, kağıdın bitmesi gibi)
bilgi gönderebildi. Paralel portlar 25 pinlik bir dişi
konnektör kullanırlar.
¨ Seri (COM) portlar
Seri portlar isimlerini verilerin porttan seri bir
biçimde yani bir seferde tek bit olarak gönderilmesi
gerçeğinden almaktadır. Bunun sebebi portun her yön için
tek bir veri hattına sahip olmasıdır. Seri portlara COM
portlar da denilmektedir. Çünkü harici aygıtlarla PC
arasında biri Şarkı Sözleriaracı oluşturmaktadır. Seri
portlara bağlanan en yaygın aygıtlar modemler, fareler,
yazıcı ve çizici gibi seri yazdırma aygıtlarıdır.
Seri portların konnektörleri 2 şekilde olur. 25 ve 9 pin
olmak üzere. 25 pinlik bir aygıtı 9 pinlik bir porta ya
da 9 pinlik bir aygıtı 25 pinlik bir aygıta bağlamak
gibi durumlarda kullanılabilecek adaptörler vardır.
Seri portlar ile paralel portların bir kıyaslaması
yapılması gerekirse; seri portlar ile bilgilerin
iletilmesi daha güvenilirdir. Çünkü bilgiler tek tek
gönderilir. Tabii ki buna göre de yavaştır. Paralel
portlar ise seri porttan çok daha hızlıdır. Çünkü
bilgileri sekizerli paketler halinde gönderir. Bununla
birlikte güvenilir bir veri iletimi sağlamazlar.
Özellikle kablo uzunluğu arttıkça verilerin kaybolma
riski doğar.
Seri port bir seferde bir bit iletmesine rağmen
bilgisayar baytlar ile çalışır. Tek şeritli bir yoldan
sekiz tane arabanın yan yana geçmesi sağlanamayacağı
gibi bir seri porttan da bir baytın geçmesi sağlanamaz.
Her baytı seri porttan gönderilebilecek şekilde teker
teker bitlerine ayırabilecek bir mekanizmaya ihtiyaç
vardır. I/O kartı ya da ana karın üzerindeki I/O kartı
üzerinde yerleşik olarak bulunan UART bu işlemi
gerçekleştirir. UART’ın açılımı Universal Asencronous
Reciever Transmitter (Evrensel asenkron alıcı verici)
dır. UART baytları seri porttan gönderilebilecek seri
bitlere dönüştürür. UART ayrıca gelen bitlerin PC
tarafından işlenebilmesi için bunları baytlara çevirir.
¨ USB (Universal Serial BUS)
USB (Universal Serial Bus) bir bilgisayar ile
takılabilir bir aygıt (joystick, klavye, telefon,
tarayıcı, yazıcı gibi aygıtlar) arasındaki bir
arabirimdir. Tak ve çalıştır özelliği vardır. USB ile
yeni bir aygıt herhangi bir bağdaştırıcı kartı
kullanmadan ya da bilgisayarı kapatmadan takılabilir.
USB yol sistemi Compaq, IBM, DEC, Intel, Microsoft, NEC
ve Northern Technology tarafından geliştirildi. USB
saniyede 12 Mbitlik bir veri transfer hızı sağlar. Tek
bir USB portu ile 127 tane çevre kullanılabilir.
Ekim 1996’dan beri, Windows işletim sistemi USB
sürücüleri ya da belirli I/O aygıt tipleri ile çalışmak
için dizayn edilmiş özel yazılımlar ile donatıldı. USB
Windows98 işletim sisteminde tümleşiktir. Bugün birçok
yeni bilgisayar ve çevre birimi USB ile donatılmış
durumdadır. Günümüzde artık USB iyice yaygınlaşmış
durumda. Yakın bir zamanda tamamiyle seri ve paralel
portların yerini alacağı düşünülmektedir.
¨ IEEE 1394
Saniyede 400 megabitlik veri transfer oranını
destekleyen yeni ve hızlı bir yol standardıdır. 1394
teknolojisini destekleyen ürünler şirkete bağlı olarak
farklı isimler altında toplanmışlardır. Apple bu
teknolojiyi orijinal olarak geliştiren firmadır. Bu
teknoloji için firewire ismini kullanmaktadır
Tek bir 1394 portu 63 tane dışsal aygıtı bağlayabilir.
Çok hızlı ve esnek olmasına rağmen 1394 çok pahalıdır.
USB gibi 1394’ün de tak ve çalıştır özelliği vardır.
Ayrıca çevre birimlerine güç de sağlarlar. 1394 ve USB
arasındaki ana fark 1394 standardının daha hızlı ve daha
pahalı olmasıdır. Bu nedenlerden , video kamera gibi
yüksek veri transfer hızı isteyen aygıtlar için
kullanılması beklenir. Bununla birlikte USB birçok çevre
birimini bağlamak için kullanılabilir. |
|
|
|
